* ( 1344 - تولد ثقةالاسلام تبريزى ، ره ) * وى ميرزا على آقا ابن حاجى ميرزا موسى ثقةالاسلام است كه در سال ( 1258 ج 5 ش 943 ) گذشت ، و خود از علما و فقهاء معروف آذربايجان بوده و شعر هم مىگفته ، و شرح احوالش در « ريحانة الادب 1 : 236 » و « نقبا : 1546 » و بعضى از مواضع ديگر نوشته ، و از آنها چنين برآيد كه : او در شب آدينه ششم ( يا هفتم ) ماه رجب الفرد اين سال - مطابق ( جدى - دلو ) ماه برجى - در تبريز متولد شده و بجاى پدر و جد رئيس شيخيه تبريز گرديده ، و كتب چندى تأليف كرده ، از آن جمله : اول كتاب « ايضاح الانباء » در تعيين مولد خاتم الانبياء ، انجام تأليف آن ماه رمضان سنه 1329 « 1 » . دويم كتاب « لالان » كه در آن از سياست و اجتماعيات بحث نموده و خاتمهء كار خود و آذربايجان را خبر داده « 2 » . سيم

--> ( 1 ) از رساله « ايضاح الانباء فى تعيين مولد خاتم الانبياء و مقتل سيد الشهداء » كه ظاهرا آخرين تأليف صاحب عنوان و گواه صادقى بر كمال تبحر علمى اوست 16 صفحه بقطع رقعى بسال 1330 در مطبعه اميد تبريز ( و بنا بشرح مندرج در ص 80 آن ) در آخرين روزهاى حيات خود مؤلف ( دهه عاشورا ) بطبع رسيده و پس از گذشتن 22 سال ميرزا محمد آقاى ثقةالاسلام همت در اتمام طبع آن نموده و بقيه را ( تا 79 صفحه ) در مطبعه حقيقت تبريز بچاپ رسانيده و مقدمه‌ئى طى 24 صفحه پيرامون شرح حال مؤلف و خاندانش نيز بدان ملحق و تصوير آن مرحوم را هم در آخر مقدمه چاپ كرده است . آقاى مشار در كتاب « مؤلفين كتب چاپى 4 : 491 و 420 » كه شرح حال ثقةالاسلام را بنقل از تربيت و قزوينى آورده و هم در « فهرست كتابهاى چاپى 1 : 628 » حسب المعمول دچار اشتباه شده و سه نوع چاپ براى كتاب ايضاح نوشته‌اند . م . ( 2 ) اين كتاب در حرف لام « الذريعة 18 : 268 » و « فهرست مشار 2 : 2597 » بعنوان « رساله لالان » معرفى شده و گفته‌اند كه در استانبول بسال 1326 ق و بقول مشارطى 72 -